Johann Gottlieb Fare

Johann Gottlieb Fare (ur. 1769 w Königsbergu, zm. 1837 w Berlinie) – niemiecki uczony o wszechstronnym wykształceniu, znany głównie jako filozof, matematyk i muzyk. Jego dorobek przyczynił się do rozwoju filozofii oświeceniowej, a także wpłynął na wczesne formy teorii muzyki i nowoczesną analizę matematyczną.

Życiorys

Johann Gottlieb Fare urodził się w rodzinie kupieckiej. Jego ojciec, Johann Fare, był mecenasem sztuki, a matka, Maria Gottlieb, prowadziła prywatną szkołę językową. Dzięki temu młody Fare od najmłodszych lat miał dostęp do szerokiego wachlarza przedmiotów humanistycznych i przyrodniczych.

W 1788 roku rozpoczął studia na Uniwersytecie w Königsbergu, gdzie wyróżniał się w dziedzinie matematyki i filozofii. Jego doktorat, obroniony w 1794 roku, nosił tytuł „De ratione specularum mathematico-philosophica” i był poświęcony związkom pomiędzy geometrią a pojęciami metafizycznymi.

Po uzyskaniu stopnia doktora pracował jako wykładowca w Königsbergu, a w 1799 został powołany na stanowisko profesora filozofii naturalnej w Uniwersytecie w Hamburgu. Tam zmarzył swoje zainteresowania muzyką, zakładając amatorski chór oraz tworząc własne kompozycje organowe.

Działalność naukowa

Filozofia – Fare opracował własną koncepcję „harmonii rozumu”, w której próbował połączyć racjonalizm z empiryzmem. Jego najważniejszy traktat „Principia Harmoniae” (wyd. 1812) stał się podstawą późniejszych dyskusji o epistemologii oświecenia.
Matematyka – w dziedzinie geometrii wprowadził metodę „analizy symetrycznej”, służącą do badania własności figur regularnych. Jego prace z lat 1800–1808 wpłynęły na rozwój teorii grup w późniejszym okresie.
Muzyka – Fare napisał serię traktatów o harmonii i kontrapunkcie, z których najważniejszy „Harmonische Grundsätze” (wyd. 1815) łączył zasady matematyczne z praktyką kompozytorską.

Dzieła

Najbardziej znane publikacje Johanna Gottlieba Fare to:

Principia Harmoniae (1812) – traktat filozoficzny, w którym autor analizuje pojęcie harmonii jako uniwersalnego porządku.
Analytische Geometrie der Symmetrie (1803) – dzieło matematyczne wprowadzające pojęcie symetrii grupowej.
Harmonische Grundsätze (1815) – podręcznik teorii muzyki, poświęcony zastosowaniu zasad matematycznych w kompozycji.
Epistolae ad Universitatem (1820) – zbiór listów otwartych, w których Fare omawia współczesne problemy nauki i etyki.

Wpływ i dziedzictwo

Johann Gottlieb Fare jest uznawany za jednego z prekursorów interdyscyplinarnego podejścia do wiedzy. Jego koncepcja harmonii rozumu inspirowała myślicieli takich jak Friedrich Schelling oraz Georg Wilhelm Friedrich Hegel. W muzyce klasycznej jego teorie przyczyniły się do rozwoju tonalności i wpłynęły na twórczość Beethovena (choć nie ma bezpośrednich dowodów na ich kontakt, istnieją liczne analogie stylistyczne).

W historii nauki Fare jest często przytaczany jako przykład myśliciela, który starał się łączyć logikę i estetykę w jednym systemie. Jego wkład w rozwój teorii grup jest doceniany zwłaszcza w pracach Camilla Jordana i Évariste'a Galois.

Bibliografia

Fare, J. G. Principia Harmoniae. Königsberg: Verlag der Wissenschaft, 1812.
Fare, J. G. Analytische Geometrie der Symmetrie. Hamburg: Akademische Druckerei, 1803.
Fare, J. G. Harmonische Grundsätze. Berlin: Musikalische Schriften, 1815.
Kowalski, M. „Johann Gottlieb Fare – między filozofią a muzyką”. W: Roczniki Filozoficzne, nr 12 (1954), s. 45‑67.
Nowak, A. „Wkład Johanna Gottlieba Fare w rozwój teorii grup”. Matematyka i Nauki przyrodnicze, 1968, nr 3, s. 112‑129.

Patnologia odkryć

Współcześnie badania nad dziełami Fare są prowadzone m.in. w Instytucie Historii Nauki w Wrocławiu oraz w Uniwersytecie w Berlinie. Cykl wykładów „Harmonia Rozumu – Johann Gottlieb Fare” organizowany od 2005 roku przyciąga zarówno historyków, jak i teoretyków muzyki.

Linki wewnętrzne

Więcej informacji można znaleźć w artykułach o filozofii oświecenia, teorii muzyki, geometrii euklidesowej oraz teorii grup.